Mirë ta dini para se të vini

Shqipëria: histori dhe kulturë

Një vend i vogël me kujtesë të gjatë. Ja një udhëzues i shkurtër për rrënjët e Shqipërisë, për atë që u intereson njerëzve të saj dhe si të jeni një mysafir i mirëpritur.

Histori e shkurtër

Nga fiset e lashta te një vend modern dhe i hapur, në tetë hapa.

Antikiteti
Ilirët dhe kolonitë greke
Trojet e Shqipërisë së sotme banoheshin nga fise ilire. Rreth shekullit VII p.e.s., kolonë grekë themeluan qytete në bregdet, mes tyre Apolloninë dhe Dyrrahun, Durrësin e sotëm.
Periudha romake
Një kryqëzim i perandorisë
Roma mori kontrollin e rajonit në shekullin II p.e.s. Via Egnatia, rruga e madhe për në Kostandinopojë, niste nga Dyrrahu, dhe qytete bregdetare si Butrinti u pasuruan nga tregtia.
Mesjeta
Bizantinët, princat dhe Skënderbeu
Pas Romës erdhën sundimi bizantin dhe një mozaik principatash vendase. Në shekullin XV, Gjergj Kastrioti, i njohur si Skënderbeu, bashkoi krerët shqiptarë dhe u qëndroi ushtrive osmane rreth njëzet e pesë vjet nga kështjella e tij në Krujë. Ai mbetet edhe sot heroi kombëtar i vendit.
Shekulli XV deri në 1912
Shekujt osmanë
Pas vdekjes së Skënderbeut, Shqipëria ishte pjesë e Perandorisë Osmane për më shumë se katërqind vjet. Shumë shqiptarë u kthyen në islam, dhe qytete si Berati dhe Gjirokastra fituan xhami, pazare dhe shtëpi prej guri që ende u japin formë rrugëve të tyre.
28 nëntor 1912
Pavarësia
Shqipëria shpalli pavarësinë në qytetin port të Vlorës, me Ismail Qemalin në krye të qeverisë së parë. Data festohet ende çdo vit.
Vitet 1920 deri në 1944
Një shtet i ri në luftë
Shqipëria ishte për pak kohë mbretëri nën mbretin Zog. Italia e pushtoi vendin në 1939 dhe Shqipëria u përfshi në Luftën e Dytë Botërore.
1944 deri në 1991
Izolimi komunist
Nën Enver Hoxhën, Shqipëria u bë një nga vendet më të mbyllura në botë. Feja u ndalua në 1967, udhëtimet kontrolloheshin rreptë dhe në gjithë vendin u ndërtuan shumë më tepër se njëqind mijë bunkerë betoni. Shumë prej tyre qëndrojnë ende.
1991 deri sot
Hapja ndaj botës
Pas rënies së komunizmit, Shqipëria hapi kufijtë dhe filloi rindërtimin. Vitet '90 ishin të vështira, por vendi u anëtarësua në NATO në 2009 dhe sot punon për t'u bërë pjesë e Bashkimit Europian. Turizmi është rritur shpejt vitet e fundit.

Ku ta shihni

Në Shqipëri historia gjendet lehtë, sepse pjesa më e madhe qëndron ende. Këto vende janë të gjitha në itineraret tona.

Kalaja dhe qyteti i vjetër i Krujës në kodër

Kruja

Qyteti i Skënderbeut në majë të kodrës, me një kala, një muze për jetën e tij dhe një pazar të vjetër me dyqane zejtarësh përgjatë rrugës së përpjetë.

Shihni turin e Krujës

Berat

"Qyteti i një mbi një dritareve", ku shtëpitë osmane ngjiten në kodër nën një kala. Qyteti i vjetër është në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Shihni turin e Beratit

Gjirokastra dhe Butrinti

Gjirokastra është një qytet me çati prej guri gri dhe shtëpi-kulla të larta nën një kala të madhe. Më në jug, Butrinti është një qytet antik pranë një lagune, me rrënoja greke, romake dhe bizantine. Të dyja janë në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Shihni turin e jugut

Apolonia

Rrënojat e një qyteti grek dhe romak në një kodër të qetë pranë bregdetit, me kolona, një teatër dhe një manastir.

Shihni turin e Apolonisë

Durrës

Një nga qytetet më të vjetra të vendit, me një amfiteatër romak në mes të qendrës dhe një shëtitore të gjatë buzë detit.

Shihni turin e Durrësit

Shkodër

Kalaja e Rozafës ngrihet mbi qytetin dhe liqenet, dhe lidhet me një legjendë të famshme për një grua të murosur në muret e saj.

Shihni turin e Shkodrës

Bunk’Art

Një bunker i madh i periudhës komuniste pranë Tiranës, sot muze për vitet e izolimit dhe të policisë sekrete.

Shihni turin e Tiranës

Kultura dhe jeta e përditshme

Çfarë u intereson shqiptarëve dhe çfarë do të vini re gjatë një dite udhëtimi.

Mikpritja dhe besa

"Besa" do të thotë fjala e dhënë, dhe mbajtja e saj është çështje nderi. Mysafirët trajtohen me respekt: prisni një kafe, diçka të ëmbël ose një ftesë për të ndenjur për drekë. Mund të refuzoni me mirësjellje, por mund t'jua ofrojnë dy herë.

Një gjuhë e veçantë

Shqipja është e vetmja gjuhë e gjallë në degën e saj të familjes indoeuropiane. Ka dy dialekte kryesore, gegërishten në veri dhe toskërishten në jug. Provoni "Mirëdita" dhe "Faleminderit".

Shumë besime, një tryezë

Myslimanë sunitë, bektashinj, të krishterë ortodoksë dhe katolikë jetojnë krah për krah, shpesh në të njëjtën familje. Qendra Botërore Bektashiane është në Tiranë, dhe Sari Salltiku, në turin tonë të Krujës, është një vend i lidhur me këtë traditë.

Muzika dhe vallja

Iso-polifonia popullore shqiptare, një këngë në grup me një notë iso të vazhdueshme, njihet nga UNESCO si trashëgimi kulturore jomateriale. Mund të dëgjoni këngë dhe valle popullore në dasma dhe festivale.

Ushqimi

Provoni byrekun, tavën e kosit, fërgesën, mishin e pjekur në skarë, peshkun e freskët në bregdet, si dhe vajin e ullirit dhe mjaltin vendas.

Xhiroja e mbrëmjes

Kur dita freskohet, qytetet mbushen me njerëz që bëjnë xhiron, një shëtitje e ngadaltë përgjatë rrugës kryesore ose shëtitores. Është mënyra më e mirë për të ndjerë ritmin vendas: bashkohuni me një akullore ose një kafe.

Gjeste të vogla që ju bëjnë të mirëpritur

Përshëndetjet

Një shtrëngim duarsh dhe një "Mirëdita" e ngrohtë bëjnë shumë. Miqtë e ngushtë shpesh përshëndeten me puthje në të dyja faqet.

Xhamitë dhe kishat

Mbuloni shpatullat dhe gjunjët, dhe hiqni këpucët nëse hyni në xhami.

Fotot e njerëzve

Shumica e njerëzve fotografohen me kënaqësi, por pyesni më parë, sidomos në fshatra.

Bakshishi

Në restorante zakonisht rrumbullakoset shuma ose lihet rreth 10 përqind për shërbim të mirë.

Lëvizjet e kokës

Tundja e kokës lart-poshtë ndonjëherë mund të thotë "jo", dhe tundja anash mund të thotë "po". Nëse nuk jeni të sigurt, sqarojeni me fjalë.

Shiheni vetë

Zgjidhni një tur me histori përgjatë rrugës, ose na tregoni çfarë doni të shihni dhe ne do ta planifikojmë.

Shihni turet tona